{"id":27739,"date":"2023-12-09T19:20:26","date_gmt":"2023-12-09T19:20:26","guid":{"rendered":"http:\/\/www.awpl.lt?p=27739"},"modified":"2023-12-09T19:40:05","modified_gmt":"2023-12-09T19:40:05","slug":"w-sejmie-odbyla-sie-konferencja-o-prawach-mniejszosci-narodowych-na-litwie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.awpl.lt?p=27739","title":{"rendered":"W Sejmie odby\u0142a si\u0119 konferencja o prawach mniejszo\u015bci narodowych na Litwie"},"content":{"rendered":"

\u201eZapewnienie praw mniejszo\u015bci narodowych na Litwie w kontek\u015bcie um\u00f3w dwustronnych i prawa mi\u0119dzynarodowego: problemy, wyzwania i rozwi\u0105zania\u201d \u2013 konferencja pod takim tytu\u0142em odby\u0142a si\u0119 dzi\u015b w litewskim Sejmie. Celem obrad, zorganizowanych przez pos\u0142\u00f3w na Sejm RL Rit\u0119 Tama\u0161unien\u0117 i Czes\u0142awa Olszewskiego oraz europos\u0142a, prezesa Zwi\u0105zku Polak\u00f3w na Litwie Waldemara Tomaszewskiego, jest ocena realizacji zobowi\u0105za\u0144 wobec mniejszo\u015bci narodowych na Litwie, obserwowanej w tej dziedzinie stagnacji i szukanie wsp\u00f3lnych rozwi\u0105za\u0144.
\n 
\n\u201eW kontek\u015bcie prawa mi\u0119dzynarodowego powszechnie przyjmuje si\u0119, \u017ce prawa mniejszo\u015bci narodowych traktowane s\u0105 jako jedna z integralnych cz\u0119\u015bci mi\u0119dzynarodowego systemu ochrony praw cz\u0142owieka, tak wi\u0119c od tego, w jakim zakresie zapewniane s\u0105 prawa mniejszo\u015bci narodowych, zale\u017cy stan demokracji w ka\u017cdym pa\u0144stwie\u201d \u2013 otwieraj\u0105c konferencj\u0119 powiedzia\u0142a pos\u0142anka na Sejm RL Rita Tama\u0161unien\u0117. Zwr\u00f3ci\u0142a uwag\u0119 na to, \u017ce \u017cyjemy w demokratycznym, suwerennym pa\u0144stwie i prawa mniejszo\u015bci narodowych gwarantuj\u0105 nam umowy mi\u0119dzynarodowe podpisane przez Litw\u0119 i inne kraje, ale mimo to \u201eborykamy si\u0119 z problemami, poniewa\u017c na Litwie wci\u0105\u017c nie ma ustawy o mniejszo\u015bciach narodowych ani odr\u0119bnej ustawy przeniesionej do prawa krajowego i w zwi\u0105zku z tym pojawiaj\u0105 si\u0119 wyzwania w niekt\u00f3rych dziedzinach \u017cycia\u201d.<\/p>\n

\u201eMusimy znale\u017a\u0107 wsp\u00f3lne rozwi\u0105zanie, aby poprawi\u0107 sytuacj\u0119\u201d \u2013 akcentowa\u0142a pos\u0142anka.<\/p>\n

Waldemar Tomaszewski doda\u0142, \u017ce dzisiejsza konferencja jest wsp\u00f3\u0142organizowana przez Zwi\u0105zek Polak\u00f3w na Litwie w ramach projektu \u201eAnaliza kwestii mniejszo\u015bci narodowych na Litwie w kontek\u015bcie um\u00f3w bilateralnych i prawa mi\u0119dzynarodowego. Monitoring roku 2023\u201d.<\/p>\n

Europose\u0142 podkre\u015bli\u0142, \u017ce w interesie ka\u017cdego pa\u0144stwa jest posiadanie dobrych relacji z mieszkaj\u0105cymi na jej terenie mniejszo\u015bciami narodowymi, bo w przeciwnym wypadku mo\u017ce to skutkowa\u0107 negatywnymi konsenkwencjami, prowadzi\u0107 do konflikt\u00f3w, os\u0142abienia pa\u0144stwa. Tak wi\u0119c w celu osi\u0105gni\u0119cia stabilno\u015bci i dobros\u0105siedztwa wszystkich narod\u00f3w zamieszkuj\u0105cyh Europ\u0119 ju\u017c w II po\u0142owie XX w. zatwierdzono szereg mi\u0119dzynarodowych dokument\u00f3w, zwi\u0105zanych z ochron\u0105 mniejszo\u015bci narodowych. Podkre\u015bli\u0142, \u017ce w Konwencji wiede\u0144skiej o prawie traktat\u00f3w z roku 1969 wyra\u017anie zapisano, \u017ce ka\u017cda umowa mi\u0119dzynarodowa jest wi\u0105\u017c\u0105ca, powinna by\u0107 wype\u0142niana w dobrej wierze, nie mo\u017cna z\u0142amanie umowy usprawiedliwia\u0107 postanowieniami prawa wewn\u0119trznego.<\/p>\n

\u201eDzisiaj na naszej konferencji b\u0119dzie mowa o standardach i prawie mi\u0119dzynarodowym o mniejszo\u015bciach narodowych, o Konwencji ramowej o ochronie mniejszo\u015bci narodowych, Europejskiej karcie j\u0119zyk\u00f3w regionalnych lub mniejszo\u015bciowych, jak r\u00f3wnie\u017c o raportach Komisji Weneckiej, czyli tej, kt\u00f3ra m.in. m\u00f3wi o niedyskryminacji mniejszo\u015bci narodowych w prawie wyborczym, w \u017cyciu politycznym. Ostatnia decyzja G\u0142\u00f3wnej Komisji Wyborczej o rozrzedzeniu mniejszo\u015bci narodowych zmieniaj\u0105c okr\u0119gi wyborcze w wyborach parlamentarnych jest jaskrawym naruszeniem standard\u00f3w Komisji Weneckiej i ograniczeniem praw politycznym polskiej mniejszo\u015bci narodowej na Litwie. Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce powy\u017csze dokumenty odnosz\u0105 si\u0119 do mniejszo\u015bci narodowych autochtonicznych, tradycyjnych, zamieszka\u0142ych od wiek\u00f3w na danym terytorium. Takimi mniejszo\u015bciami narodowymi na Litwie s\u0105 mieszkaj\u0105ce tu od prawie 700 lat mniejszo\u015b\u0107 polska, tatarska, \u017cydowska, bia\u0142oruska i in.\u201d \u2013 m\u00f3wi\u0142 Tomaszewski.<\/p>\n

Na konferencji zosta\u0142y r\u00f3wnie\u017c poruszone problemy zwrotu ziemi w Wilnie na Wile\u0144szczy\u017anie gdzie wi\u0119kszo\u015b\u0107 pretendent\u00f3w i spadkobierc\u00f3w jest narodowo\u015bci polskiej. Zosta\u0142y om\u00f3wione r\u00f3wnie\u017c tematy o\u015bwiaty, oryginalnej pisowni nazwisk, problemy u\u017cywania j\u0119zyka mniejszo\u015bci narodowych w \u017cyciu publicznym.<\/p>\n

Wype\u0142nianie za\u0142o\u017ce\u0144 traktatowych mi\u0119dzy Litw\u0105 a Polsk\u0105<\/strong><\/p>\n

Pos\u0142anka na Sejm RL Rita Tama\u0161unien\u0117, kt\u00f3ra jest przewodnicz\u0105c\u0105 sejmowej Grupy ds. kontakt\u00f3w z Sejmem i Senatem Rzeczpospolitej Polskiej, poruszy\u0142a temat wype\u0142niania za\u0142o\u017ce\u0144 traktatowych mi\u0119dzy Litw\u0105 a Polsk\u0105 o przyjaznych stosunkach i dobros\u0105siedzkiej wsp\u00f3\u0142pracy w dziedzinie praw mniejszo\u015bci narodowych.<\/p>\n

W maju przysz\u0142ego roku minie 30 lat od podpisania Traktatu mi\u0119dzy Rzeczpospolit\u0105 Polsk\u0105 a Republik\u0105 Litewsk\u0105 o przyjaznych stosunkach i wsp\u00f3\u0142pracy. Ale, jak wskaza\u0142a pos\u0142anka, strona litewska do tej pory nie wype\u0142ni\u0142a lub wype\u0142ni\u0142a tylko cz\u0119\u015bciowo niekt\u00f3re zobowi\u0105zania dotycz\u0105ce mniejszo\u015bci narodowych. A powodem jest zar\u00f3wno dalszy brak na Litwie ustawy o mniejszo\u015bciach narodowych, jak i wola polityczna. \u201ePodstawowe prawa (dotycz\u0105ce mniejszo\u015bci narodowych \u2013 przyp red.) s\u0105 porozrzucane po r\u00f3\u017cnych ustawach i aktach prawnych i realizowane s\u0105 fragmentarycznie, nieca\u0142o\u015bciowo, nie zawsze jako\u015bciowo i nie zawsze z dobrej woli. Owszem, s\u0105 i pozytywne zmiany, ale te\u017c przyk\u0142ady ca\u0142kowitej stagnacji, uzale\u017cnione od sezonowo\u015bci w polityce oraz r\u00f3\u017cnej oceny instytucji, formuj\u0105cych i realizuj\u0105cych polityk\u0119, i tej\u017ce dobrej woli. Cz\u0119sto nowa regulacja prawna nie uwzgl\u0119dnia specyfiki mniejszo\u015bci narodowych i ludzie odczuwaj\u0105 rozbie\u017cno\u015b\u0107 pomi\u0119dzy oczekiwaniami dotycz\u0105cymi piel\u0119gnowania to\u017csamo\u015bci i gwarancj\u0105 ochrony, to jest inaczej jest na papierze, a inaczej w praktyce\u201d \u2013 m\u00f3wi\u0142a Tama\u0161unien\u0117.<\/p>\n

Konwencja ramowa o ochronie mniejszo\u015bci narodowych \u2013 podstawowe narz\u0119dzie prawne gwarantuj\u0105ce ochron\u0119 i rozw\u00f3j praw i wolno\u015bci<\/strong><\/p>\n

W 2000 roku Litwa ratyfikowa\u0142a Konwencj\u0119 ramow\u0105 Rady Europy o ochronie mniejszo\u015bci narodowych jako jeden z warunk\u00f3w zako\u0144czenia negocjacji o przyst\u0105pieniu Litwy do Unii Europejskiej. Jak s\u0105 realizowane postanowienia tej konwencji na Litwie, sprawdzi\u0142 pose\u0142 na Sejm Czes\u0142aw Olszewski. \u201ePomimo zasad i dobrych zwyczaj\u00f3w mi\u0119dzynarodowych uwa\u017cam, \u017ce Litwa nie w pe\u0142ni w\u0142\u0105czy\u0142a do swojego systemu prawnego Konwencj\u0119 ramow\u0105 Rady Europy o ochronie mniejszo\u015bci narodowych i nie zawsze jej przestrzega\u201d \u2013 powiedzia\u0142 pose\u0142, opieraj\u0105c swoj\u0105 opini\u0119 na trzech argumentach.<\/p>\n

Po pierwsze, jak wskaza\u0142, Litwa nie posiada jednolitego aktu prawnego, reguluj\u0105cego prawa mniejszo\u015bci narodowych i mechanizmy ich ochrony. Od 2010 roku ju\u017c nie obowi\u0105zuje ustawa o mniejszo\u015bciach narodowych, kt\u00f3ra zosta\u0142a przyj\u0119ta w 1989 r. i kt\u00f3ra przewidywa\u0142a podstawowe zasady, ale nie wdra\u017ca\u0142a postanowie\u0144 Konwencji ramowej. Po drugie, jak podkre\u015bla polityk, Litwa nie zdefiniowa\u0142a poj\u0119cia mniejszo\u015bci narodowych i nie uzna\u0142a ich statusu. I po trzecie, Litwa nie zawsze wywi\u0105zuje si\u0119 ze swoich zobowi\u0105za\u0144, kt\u00f3re przyj\u0119\u0142a ratyfikuj\u0105c Konwencj\u0119 ramow\u0105. \u201eKomitet Ekspert\u00f3w ds. Ochrony Mniejszo\u015bci Narodowych Rady Europy skierowa\u0142 do Litwy kilka krytycznych uwag i zalece\u0144 zwi\u0105zanych z prawami mniejszo\u015bci narodowych do j\u0119zyka, o\u015bwiaty, kultury i udzia\u0142u w \u017cyciu publicznym. Litwa nie zawsze jednak uwzgl\u0119dnia te uwagi i zalecenia i cz\u0119sto nie podejmuje \u017cadnych krok\u00f3w w celu poprawy sytuacji mniejszo\u015bci narodowych\u201d \u2013 stwierdzi\u0142 Olszewski. Dlatego uwa\u017ca, \u017ce Litwa powinna podj\u0105\u0107 bardziej aktywne i konsekwentne dzia\u0142ania w celu zapewnienia ochrony i rozwoju praw i wolno\u015bci mniejszo\u015bci narodowych, zgodnie z zasadami i obowi\u0105zkami Konwencji ramowej. \u201eBy\u0142oby to korzystne nie tylko dla mniejszo\u015bci narodowych, ale tak\u017ce dla ca\u0142ego spo\u0142ecze\u0144stwa litewskiego, gdy\u017c sprzyja\u0142oby tolerancji, dialogowi i r\u00f3\u017cnorodno\u015bci kulturowej\u201d \u2013 argumentowa\u0142 pose\u0142.<\/p>\n

Ustawa o mniejszo\u015bciach narodowych \u2013 gwarantem ochrony praw cz\u0142owieka<\/strong><\/p>\n

O ustawie o mniejszo\u015bciach narodowych jako gwarancie ochrony praw cz\u0142owieka m\u00f3wi\u0142 Edward Trusewicz, wiceprezes Zwi\u0105zku Polak\u00f3w na Litwie. \u201ePo dokonaniu oceny przepis\u00f3w ustawy o mniejszo\u015bciach narodowych, obowi\u0105zuj\u0105cej do 2010 roku, oraz obecnej sytuacji, kiedy w Republice Litewskiej nie ma oficjalnego okre\u015blenia mniejszo\u015bci narodowej, nasuwa si\u0119 pytanie, czy nie jest to regres, gdy uszczuplane s\u0105 prawa nabyte…\u201d \u2013 rozwa\u017ca\u0142 Trusewicz.<\/p>\n

Zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na to, \u017ce wobec braku okre\u015blenia \u201emniejszo\u015bci narodowej\u201d nie jeste\u015bmy w stanie rozr\u00f3\u017cni\u0107, kto jest w naszym kraju autochtonem, a kto imigrantem. S\u0105 kraje, jak zaznaczy\u0142, kt\u00f3re odpowiedzia\u0142y na to pytanie i zbalansowa\u0142y system prawny w tej kwestii, a s\u0105 kraje, kt\u00f3re \u2013 nie odrabiaj\u0105c na czas swojej pracy domowej i nie maj\u0105c jasnych regulacji prawnych \u2013 maj\u0105 dzi\u015b sytuacj\u0119 z migrantami nie do pozazdroszczenia. <\/p>\n

\u201eUstawa o mniejszo\u015bciach narodowych to nie tylko gwarant ochrony podstawowych praw osoby nale\u017c\u0105cej do okre\u015blonej grupy etnicznej, okre\u015blonych w dokumentach mi\u0119dzynarodowych. Jest to papierek lakmusowy, kt\u00f3ry mo\u017ce wykaza\u0107 intencje pa\u0144stwa wobec tej osoby. Ustawa o mniejszo\u015bciach narodowych mo\u017ce zwi\u0119kszy\u0107 zaufanie grup etnicznych \u2013 obywateli kraju \u2013 do swojego pa\u0144stwa\u201d \u2013 zaznaczy\u0142 wiceprezes ZPL, by\u0142y wiceminister kultury.<\/p>\n

Kwestia zwrotu ziemi<\/strong><\/p>\n

Na konferencji zosta\u0142 r\u00f3wnie\u017c poruszony problem zwrotu ziemi na Litwie, kt\u00f3ry trwa ju\u017c ponad 30 lat. W ci\u0105gu tych trzech dekad cieniem na ten proces k\u0142ad\u0142o si\u0119 i cz\u0119sto zmieniaj\u0105ce si\u0119 prawo, i dyskryminacja prawowitych w\u0142a\u015bcicieli grunt\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie Wilnie i na Wile\u0144szczy\u017anie, gdzie wi\u0119kszo\u015b\u0107 pretendent\u00f3w i spadkobierc\u00f3w jest narodowo\u015bci polskiej. Grzegorz Sakson, prezes Zwi\u0105zku Prawnik\u00f3w Polak\u00f3w na Litwie, przedstawiaj\u0105c na konferencji podstawowe fakty i aspekty prawne zwrotu ziemi na Litwie, powiedzia\u0142, \u017ce od 1991 roku ustawa o restytucji mienia by\u0142a zmieniana a\u017c 52 razy.<\/p>\n

Szczeg\u00f3lnie krzywdz\u0105ca spadkobierc\u00f3w na Wile\u0144szczy\u017anie by\u0142a metoda \u201eprzenosin ziemi\u201d. \u201eKrzywda dla w\u0142a\u015bcicieli \u2013 bo tylko cz\u0119\u015bciowo odzyskali lub nie odzyskali swojej ziemi w miejscu, kt\u00f3re posiadali. To r\u00f3wnie\u017c szkoda dla pa\u0144stwa \u2013 poniewa\u017c pa\u0144stwo rozdawa\u0142o ziemi\u0119 za darmo w najpi\u0119kniejszych, najcenniejszych cz\u0119\u015bciach Litwy. Najwi\u0119ksz\u0105 krzywd\u0119 wyrz\u0105dzono mieszka\u0144com Wile\u0144szczyzny, bo tu znajdowa\u0142y si\u0119 najcenniejsze grunty i by\u0142o wielu ch\u0119tnych przeniesienia ziemi bli\u017cej stolicy i zwi\u0119kszy\u0107 warto\u015b\u0107 swojego maj\u0105tku nawet kilkusetkrotnie\u201d \u2013 m\u00f3wi\u0142 Sakson.<\/p>\n

Obecnie proces zwrotu ziemi ma si\u0119 ku ko\u0144cowi. Jak wskaza\u0142 prezes Zwi\u0105zku Prawnik\u00f3w Polak\u00f3w na Litwie, najwi\u0119cej problem\u00f3w jest w Wilnie. Oficjalne statytyki Narodowej S\u0142u\u017cby Ziemi na na dzie\u0144 1 pa\u017adziernika tego roku pokazuj\u0105, \u017ce w Wilnie prawo w\u0142asno\u015bci przywr\u00f3cono do 80 proc. powierzchni, do kt\u00f3rej pretendowali spadkobiercy, do zwrotu pozosta\u0142o jeszcze 20 proc. \u0141\u0105cznie w\u0142a\u015bciciele pretendowali do odzyskania 5243 ha grunt\u00f3w, do zwrotu pozosta\u0142o 1050 ha.<\/p>\n

\u201eMinister \u015arodowiska zapowiedzia\u0142, \u017ce w w marcu 2024 roku zako\u0144czy si\u0119 proces zwrotu ziemi, co uzgodniono tak\u017ce z merem Wilna. Proces restytucji grunt\u00f3w nie jest decyzj\u0105 polityczn\u0105, ale procesem prawnym. Reforma rolna musi zosta\u0107 zako\u0144czona , gdy zostan\u0105 sformowane wszystkie wolne dzia\u0142ki, kt\u00f3re zgodnie z prawem s\u0105 do zwr\u00f3cenia, a nie wtedy gdy jeden czy drugi polityk to og\u0142osi publicznie. Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce od 2000 roku rz\u0105d co roku og\u0142asza zako\u0144czenie reformy rolnej\u201d \u2013 powiedzia\u0142 Sakson.<\/p>\n

O to\u017csamo\u015bci narodowej dziecka w kontek\u015bcie psycholingwistycznym opowiedzia\u0142a dr Danuta Narbut, wyk\u0142adowca Uniwersytetu w Bia\u0142ymstoku.<\/p>\n

Dr Katarzyna Bogdziewicz, profesor Instytutu Prawa UE i Mi\u0119dzynarodowego na Uniwersytecie im. Miko\u0142aja Romera wyg\u0142osi\u0142a referat, zatytu\u0142owany \u201eMi\u0119dzynarodowe standardy pos\u0142ugiwania si\u0119 j\u0119zykami mniejszo\u015bci narodowych: teoria i praktyka\u201d.<\/p>\n

Waldemar Urban, wiceprezes Akcji Wyborczej Polak\u00f3w na Litwie-Zwi\u0105zku Chrze\u015bcija\u0144skich Rodzin, poruszy\u0142 temat praw mniejszo\u015bci narodowych w kontek\u015bcie biernego prawa wyborczego.<\/p>\n

Podsumowuj\u0105c konferencj\u0119 Waldemar Tomaszewski powiedzia\u0142: \u201eLiczymy na to, \u017ce przedstawiciele w\u0142adz, kt\u00f3rzy podejmuj\u0105 decyzje, us\u0142ysz\u0105 nas g\u0142os, i nie b\u0119dzie wi\u0119cej potrzeby organizowania takich konferencji. Obecnie aktualna dla nas kwestia to ograniczenie praw mniejszo\u015bci narodowych podczas wybor\u00f3w i mamy nadziej\u0119, \u017ce s\u0105d podejmie pozytywn\u0105 dla nas decyzj\u0119\u201d.<\/p>\n\n\n\n\t\t\t\n\t\t\t\t