Sygnatariusz, wicepremier I Rz\u0105du RL Zigmas Vai\u0161vila i pose\u0142 Zbigniew Jedzi\u0144ski podczas konferencji prasowej w Sejmie m\u00f3wili o konieczno\u015bci odtajnienia archiw\u00f3w KGB.
\n
\nW czerwcu tego roku Sejm przyj\u0105\u0142 w pierwszym czytaniu zg\u0142oszony przez Jedzi\u0144skiego projekt ustawy o tzw. powszechnej lustracji. Polityk zaznaczy\u0142, \u017ce od tego czasu wysz\u0142o na jaw wiele nowych i wa\u017cnych fakt\u00f3w, dotycz\u0105cych kwestii wsp\u00f3\u0142pracy os\u00f3b z KGB i w zwi\u0105zku z tym tej jesieni zarejestrowa\u0142 w Sejmie kolejne poprawki, m.in. o tym, \u017ce kandydaci w wyborach, kt\u00f3rzy \u015bwiadomie wsp\u00f3\u0142pracowali z zagranicznymi s\u0142u\u017cbami specjalnymi, byliby zobowi\u0105zani publicznie o tym poinformowa\u0107.<\/p>\n
Wed\u0142ug Jedzi\u0144skiego, odtajnienie archiw\u00f3w KGB jest wa\u017cne z wielu powod\u00f3w. Po pierwsze, nie b\u0119dzie ju\u017c rzucania na polityk\u00f3w czy dzia\u0142aczy spo\u0142ecznych podejrze\u0144 w sprawie ich mo\u017cliwej wsp\u00f3\u0142pracy z tajnymi s\u0142u\u017cbami by\u0142ego ZSRR, gdy\u017c ca\u0142a informacja w tej kwestii b\u0119dzie ju\u017c jawna, a nie jak teraz \u2013 niemo\u017cliwa do zweryfikowania. Po drugie, poprawki maj\u0105 na celu przeciwdzia\u0142anie ewentualnemu szanta\u017cowi wobec os\u00f3b, kt\u00f3re w przesz\u0142o\u015bci wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142y z tajnymi s\u0142u\u017cbami, a obecnie zajmuj\u0105 wysokie stanowiska pa\u0144stwowe. Pose\u0142 przywo\u0142a\u0142 tu wypowied\u017a szefa Departamentu Bezpiecze\u0144stwa Pa\u0144stwa (DBP) Dariusa Jani\u0161kisa, kt\u00f3ry zapytany przez dziennikark\u0119, czy obecnie takie osoby s\u0105 szanta\u017cowane, odpowiedzia\u0142: \u201eTakie przypadki s\u0105 nam znane\u201d.<\/p>\n
Polityk wskaza\u0142 te\u017c na moralny aspekt tej sprawy, kt\u00f3ry \u201edla naszych obywateli jest chyba bardziej istotny\u201d. \u201eOni nie mog\u0105 zrozumie\u0107, dlaczego my tak besztamy parti\u0119 komunistyczn\u0105, by\u0142ych komunist\u00f3w, a o tych, kt\u00f3rzy dokonywali ludob\u00f3jstwa, prze\u015bladowania, zes\u0142ania, mamy milcze\u0107\u201d \u2013 powiedzia\u0142 Jedzi\u0144ski.<\/p>\n
\u00d3wczesny przewodnicz\u0105cy GKW Vaigauskas nie dzia\u0142a\u0142 zgodnie z ustaw\u0105?<\/strong><\/p>\n Pose\u0142 skomentowa\u0142 te\u017c argumenty swoich oponent\u00f3w, kt\u00f3rzy s\u0105 przeciwko powszechnej lustracji. Twierdz\u0105 oni, \u017ce w\u015br\u00f3d polityk\u00f3w nie mog\u0105 by\u0107 byli wsp\u00f3\u0142pracownicy KGB, gdy\u017c kandyduj\u0105c do Sejmu czy innych struktur pa\u0144stwowych, musieliby poinformowa\u0107 o by\u0142ej wsp\u00f3\u0142pracy. Jedzi\u0144ski zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do G\u0142\u00f3wnej Komisji Wyborczej (GKW), kt\u00f3r\u0105 w tym czasie kierowa\u0142 Zenonas Vaigauskas) z zapytaniem, czy w kwestii wsp\u00f3\u0142pracy z KGB byli sprawdzani kandydaci w wyborach sejmowych w 2016 roku. \u201eOtrzyma\u0142em odpowied\u017a, \u017ce \u017cadnego sprawdzania nie by\u0142o\u201d \u2013 powiedzia\u0142 Jedzi\u0144ski. Od DBP dowiedzia\u0142 si\u0119 tak\u017ce, \u017ce do tzw. komisji lustracyjnej nie zwraca\u0142a si\u0119 \u017cadna instytucja w sprawie sprawdzenia (na temat wsp\u00f3\u0142pracy z KGB) kandydat\u00f3w w wyborach na prezydenta, do Sejmu, Parlamentu Europejskiego czy Rad samorz\u0105dowych. Zdaniem Jedzi\u0144skiego, to oznacza, \u017ce w\u015br\u00f3d pos\u0142\u00f3w mog\u0105 by\u0107 osoby, kt\u00f3re zatai\u0142y b\u0105d\u017a nie wskaza\u0142y w ankiecie o swej wsp\u00f3\u0142pracy ze s\u0142u\u017cbami by\u0142ego ZSRR.<\/p>\n \u201eNasuwa si\u0119 wniosek, \u017ce politycy, kt\u00f3rzy nie przyznali si\u0119 do wsp\u00f3\u0142pracy, mog\u0105 by\u0107 szanta\u017cowani przez tych, kt\u00f3rzy maj\u0105 dost\u0119p do tajnej informacji\u201d \u2013 wywnioskowa\u0142 pose\u0142.<\/p>\n \u201eDzisiaj nie mam \u017cadnych w\u0105tpliwo\u015bci co do odtajniania informacji. Nale\u017ca\u0142oby odtajni\u0107 teraz, jak najszybciej\u201d \u2013 stwierdzi\u0142 Jedzi\u0144ski. Jako przyk\u0142ad wskaza\u0142 \u0141otw\u0119, kt\u00f3rej Sejm 4 pa\u017adziernika tego roku przyj\u0105\u0142 uchwa\u0142\u0119 o upublicznieniu do 31 maja 2019 roku ca\u0142ej tajnej informacji o by\u0142ych kagiebistach.<\/p>\n By\u0142y szef DBN, sygnatariusz Zigmas Vai\u0161vila zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na to, \u017ce tu\u017c po rozpatrywaniu w czerwcu tego roku w Sejmie projektu o powszechnej lustracji, DBN wyda\u0142o komunikat, \u201ew kt\u00f3rym si\u0119 m\u00f3wi, \u017ce po opublikowaniu nazwisk os\u00f3b tajnie wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cych ze s\u0142u\u017cbami specjalnymi by\u0142ego ZSRR, Rosja mo\u017ce si\u0119 o tym dowiedzie\u0107 i szanta\u017cowa\u0107 tajnych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w, kt\u00f3rzy nie przyznali si\u0119 do wsp\u00f3\u0142pracy\u201d.<\/p>\n \u201eJako by\u0142y szef DBN nie spodziewa\u0142em si\u0119 tak nieprofesjonalnego twierdzenia, kt\u00f3re wprowadza spo\u0142ecze\u0144stwo w b\u0142\u0105d. Gdy\u017c wydaj\u0105c takie o\u015bwiadczeniem DBN potwierdza, \u017ce Rosja wie o wszystkich ludziach s\u0142u\u017cb specjalnych by\u0142ego ZSRR \u2013 o\u015bwiadczy\u0142 Vai\u0161vila. \u2013 Rosja o tym wie, tylko mieszka\u0144cy Litwy nie wiedz\u0105\u201d. Podkre\u015bli\u0142, \u017ce z tego powodu popiera projekt ustawy o tzw. powszechnej lustracji i uwa\u017ca, \u017ce \u201eje\u015bli Sejm chce zrobi\u0107 porz\u0105dek na Litwie, to powinien pod\u0105\u017ca\u0107 w tym kierunku\u201d.<\/p>\n Zbigniew Jedzi\u0144ski zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na to, \u017ce wiele pyta\u0144 pozostaje bez odpowiedzi. Na przyk\u0142ad, czemu nigdy nie sprawdzano kandydat\u00f3w w wyborach, czy wsp\u00f3\u0142pracowali ze s\u0142u\u017cbami specjalnymi by\u0142ego ZSRR. \u201eCzy to specjalnie stworzony taki system? Czy to brak systemu? Nie znajduj\u0119 odpowiedzi i s\u0105dz\u0119, \u017ce b\u0119dziemy pr\u00f3bowali szuka\u0107 odpowiedzi na te pytania\u201d \u2013 o\u015bwiadczy\u0142 pose\u0142.<\/p>\n Dziennikarze zapytali te\u017c Vai\u0161vil\u0119 o to, czy wiadomo, kto wyni\u00f3s\u0142 czy schowa\u0142 oryginalne dokumenty KGB z nazwiskami wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w. Sygnatariusz odpowiedzia\u0142, \u017ce w 1991 roku kierowa\u0142 komisj\u0105, zajmuj\u0105ca si\u0119 przej\u0119ciem i inwentaryzacj\u0105 dokument\u00f3w oddzia\u0142u KGB na Litwie. W jego nieobecno\u015b\u0107 (by\u0142 w dwutygodniowej delegacji s\u0142u\u017cbowej) ochraniaj\u0105ca gmach KGB w Wilnie jednostka ARAS zosta\u0142a bez jego wiadomo\u015bci zamieniona na jednostk\u0119 \u201eGele\u017einis vilkas\u201d z Poniewie\u017ca, a \u201ewiele dokument\u00f3w zosta\u0142o wywiezionych w nieznanym kierunku\u201d. \u201eMog\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce by\u0142o wiele nieporozumie\u0144 nie tylko je\u015bli chodzi o wywo\u017cenie, ale te\u017c w sprawie Komisji Najwy\u017cszej Rady, kierowanej przez \u015bp. Balysa Gajauskasa. Jej cz\u0142onkowie te\u017c wynosili dokumenty i ja sam, gdy by\u0142em powiadamiany, zabiera\u0142em je z ochron\u0105 od cz\u0142onk\u00f3w komisji\u201d \u2013 opowiada\u0142 Vai\u0161vila. Doda\u0142, \u017ce papiery zabiera\u0142 od cz\u0142onk\u00f3w komisji i polskiej, i litewskiej narodowo\u015bci. Zapytany, o konkretne nazwiska powiedzia\u0142: \u201eWydaje mi si\u0119, \u017ce w komisji Balysa Gajauskasa by\u0142 chyba jeden cz\u0142onek polskiej narodowo\u015bci. Trzeba zajrze\u0107 do listy\u201d.<\/p>\n Jak wynika z dokument\u00f3w archiwalnych w Sejmie, jedynym Polakiem w Komisji Rady Najwy\u017cszej ds. bada\u0144 dzia\u0142alno\u015bci KGB na Litwie by\u0142 Czes\u0142aw Oki\u0144czyc, w\u0142a\u015bciciel Radia Znad Wilii. <\/p>\n Oki\u0144czyc jak Michnik<\/strong><\/p>\n Polskie media napisa\u0142y niedawno, i co potwierdza dzisiejsza wypowied\u017a Vai\u0161vily, \u017ce Oki\u0144czyc, kt\u00f3ry w czasach w\u0142adzy Landsbergisa na pocz\u0105tku la 90. dzia\u0142a\u0142 jako \u201elikwidator\u201d KGB na Litwie \u201em\u00f3g\u0142 \u201ebuszowa\u0107\u201d w teczkach bezpieki do woli, mia\u0142 okazj\u0119 pozna\u0107 nazwiska kagiebist\u00f3w i ich tajnych wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w mia\u0142 tak\u017ce dost\u0119p do materia\u0142\u00f3w na sw\u00f3j temat, je\u015bli takie by\u0142y, a raczej by\u0142y, gdy\u017c Oki\u0144czyc to przecie\u017c nie byle kto w gronie przyjaci\u00f3\u0142 najwi\u0119kszego polako\u017cercy Landsbergisa. Mecenas i reszta \u201elikwidator\u00f3w\u201d mieli czas i mo\u017cliwo\u015bci z tej wiedzy zrobi\u0107 przez lata odpowiedni u\u017cytek i skrupulatnie j\u0105 wykorzysta\u0107\u201d. W tym samym czasie podobnie dzia\u0142o si\u0119 te\u017c w Polsce. Do komisji badaj\u0105cej archiwa polskiej bezpieki nale\u017ca\u0142 Adam Michnik, kt\u00f3ry, jak pisz\u0105 polskie media, \u201enajpierw pozna\u0142 nazwiska, a potem sta\u0142 si\u0119 zagorza\u0142ym przeciwnikiem lustracji\u201d i dodaj\u0105, \u017ce zar\u00f3wno w Polsce jak i na Litwie tylko nieliczni zapoznali si\u0119 z tajnymi zbiorami, \u201ew tym Oki\u0144czyc, a w Polsce Michnik, dzi\u015b wielcy przyjaciele, szefowie bli\u017aniaczych medi\u00f3w o liberalno \u2013 lewicowym charakterze\u201d.<\/p>\n